Bilişim çağının insanı, internet ve sosyal medya araçlarını kullanarak hayatını, belki tamamını olmasa bile kendince önemli gördüğü kesitlerini, çevresinin ve etki gücüne göre yüzbinlerce, hitap ettiği kitleye ve kullandığı dile göre milyon, hatta milyarlarca insanın gözüne sokmayı özgürlük sanıyor.
Sayısız gözün gözetiminde, beğenilme kaygısı ve etkileşim alma çabası içinde sunulan paylaşımların, paylaşan kişinin kendi orijinal yapısını ne kadar temsil ettiği bir tartışma konusu. Hele, tüketim çılgınlığını tetiklemek amaçlı oluşturulan trendlere uyanlar kendilerine dayatılan hayat tarzları seline kendilerini kaptırıp gidiyorlar. Kendini olduğu gibi göstermek bu mecralarda pek makbul değil, sıradan şeyler kimsenin ilgisini çekmez.
Sosyal medyanın yargılama fonksiyonu icra etmesine “Sosyal Medyargı” gücü diyebiliriz. Sosyal Medyargı bir olayın veya durumun öncesi ve sonrasına bakmaz, hangi bağlamda geçtiği ile ilgilenmez. Sadece anlık bir yargıda bulunur; olayın öznesi mevkiindeki kişi bir kahraman ilan edilebilir ancak o makamda ne kadar oturacağı belli değildir. Her an bir linç girişimine maruz kalabilir. Sosyal medyargı nezdinde yeterince meşhur olmuş kişiler bir üst mahkeme olan geleneksel Medyargıtay tarafından yargılanmaya başlarlar.
İran’ın ödüllü ve meşhur yönetmeni Asghar Farhadi’nin 2021 yapımı “Kahraman” isimli filminde sosyal medyanın kişi davranışlarını nasıl değiştirdiği, yalan söylememeye çalışırken hakikati azıcık da olsa eğip bükmekle algı çalışması yapmanın sonuçları anlatılmaktadır.
Filmin baş rolündeki Rahim Sultani bir tabela ustasıdır. İşlerini büyütmek için tefecilerden 150 milyon tümen borç alır fakat ödeyemez. Kefili de bilgisayar destekli baskı işleri ile uğraşan bacanağıdır. Rahim’in aile hayatı da işindeki çalkantılardan nasibini alır ve hanımıyla boşanırlar. Konuşma zorluğu çeken oğlunun velayeti babasında kalmıştır. Bacanağı kendisi adına tefecilere borcunu kapatır. İşleri yolunda gitmeyen Rahim, bacanağının borcunu da ödeyemez ve hapse girer.
Oğlunun konuşma terapisi almak için gittiği merkezde tanıştığı Ferhunde ile evlenmeyi düşünen Rahim’in aklında hapisten çıkmak öncelikli meseledir ve Ferhunde’nin bir otobüs durağında bulduğu kadın çantasının içinde yer alan 17 tam altın belki de bu işe vesile olacaktır.
Hapisten iki günlük izin alarak çıkan Rahim, aşığı Ferhunde ile buluşup kuyumcuya gider. Altınlar, mevcut borcunun yarısını ancak karşılayabilecektir. Bacanağı borcun yarısından az bir kısmı ile davadan vazgeçmek niyetinde değildir. Eniştesi kalan borç için senet vermeye hazırdır ancak kıt kanaat geçinen ablası pek gönüllü değildir.
Altınları kullanarak borcunu ödemekten vazgeçen Rahim, otobüs durağında bir kayıp çanta bulduğunu anlatan bir el ilanı bastırır ve irtibat numarası olarak hapishanenin numarasını yazar. Hapishane telefonunu arayan bir kadın çantanın sahibi olduğunu söyleyerek çantayı ve içindekileri tarif eder, Rahim de çantayı bulunduran kız kardeşine yönlendirerek çantayı ve altınları almasını sağlar. Rahim’in konuşmasına şahitlik eden hapishane yöneticileri kendisini örnek davranışı için tebrik eder ve gazete ve televizyonlara haber vererek olayın duyulmasını sağlar. Bu hareketin altında, yakın zamanda bir mahkûmun intiharıyla düşen itibarlarını yükseltme maksadı vardır. Özel bir izinle Rahim’i serbest bırakırlar.
Rahim, hapishane yöneticilerine çantayı kendisinin değil sevgilisinin bulduğunu ama gazetecilere bunu söyleyemeyeceğini ifade eder ama yöneticiler bunun önemsiz bir detay olduğunu, asıl önemli olanın çantanın sahibine ulaşmış olması kanaatiyle hakikati biraz(!) eğmesinde sakınca olmadığını telkin eder. Televizyoncular, borç aldığı tefecilerden hiç söz etmemesini ve bankadan kredi çektiğini söylemesini tavsiye eder.
Bir anda sosyal medya kahramanı olmuştur, herkes sitayişle kendisinden bahsetmektedir. Mahkûmlara yardım amacıyla kurulmuş bir yardım derneği hemen kendisine takdir belgesi takdim eder ve bir kampanya başlatır. Konsey de kendisine iş teklifinde bulunmuştur. Bu arada sosyal medyada olayın düzmece olduğuna dair dedikodular da almış yürümüştür. Hapishane yöneticilerinin bir PR çalışması olduğu yayılmaktadır.
İş başvurusu için Konsey’e giden Rahim, sürprizle karşılaşır; altınların teslim edildiği sahibinin imzalı beyanı ve irtibat bilgileri sorulmuştur. Hiçbir şekilde iz bırakmadan ortadan kaybolan kadına bir türlü ulaşamayınca, sevgilisi kadını altınların sahibi diye Konsey’e tanıtmaya çalışır. Konsey, Rahim’in ifadeleri arasında tutarsızlık tespit edince işe başlayamaz.
İş bulamayan ve ancak borçlarının beşte birinin toplandığı yardım paralarıyla alacaklısını davadan vazgeçmeye ikna etmeye çalışan Rahim, alacaklısı ile tartışmaya girer. Tartışırken kavgaya tutuşan Rahim’in görüntüleri kameraya alınmıştır ve bu görüntüler hayır derneğine gönderilir. Rahim, insanları aldattığını itiraf etmezse görüntülerin sosyal medyaya aktarılacağı ile tehdit edilir. Hayır derneği, görüntüler yayınlanırsa itibarlarının zedeleneceğini düşünerek Rahim için toplanan yardım paralarını başka bir mahkûm için kullanmaya karar verir.
Görüntüler sosyal medyada paylaşılınca hapishane yöneticileri, imaj düzeltme adına, son çare olarak Rahim’in kekeme oğlunun güçlükle konuştuğu ve gözyaşları ile babasının yanlış bir şey yapmadığını anlattığı bir video çeker. Oğlunun acıklı konuşma videosunu, ajitasyon için kullanmak istemeyen Rahim, yöneticilerle de tartışır ve görüntüleri yayınlatmaz, çaresizce hapishaneye geri döner…
Filmde hiçbir karakter salt iyi veya kötü değildir, her birinin davranışlarının haklı sebepleri vardır. Gerçeğin tamamını söylememe ile başlayan ve kamuoyunun takdirlerini kazanalım derken yalan rengine bürünen anlatımlar, “Kahraman” olarak başlayan kişiyi neticede bir “Kahır-man”a dönüştürmüştür.
İlk yorumu siz yazın