1926 kışında Van’dan Burdur’a uzanan sürgün yolculuğu, zahiren bir mağlubiyet gibi görünüyordu. Yetkililer için bu, “susturulması gereken” bir adamın haritadan silinme teşebbüsüydü. Fakat Bediüzzaman Said Nursî, bu sürgünü tek bir cümleyle bambaşka bir anlam zeminine taşıdı:
“Ben kaderin mahkûmuyum, ehl-i dünyanın değil.”
Bu ifade bir savunma cümlesi değil; bir duruş beyanıydı. Bediüzzaman, kendisine yapılan muameleyi kişilere, dönemlere ya da geçici güç odaklarına bağlamadı. Yaşananları doğrudan kader penceresinden okudu. Böylece ne zulmü meşrulaştırdı ne de zulmü yapanları merkeze aldı. O, hadiselerin arkasındaki hikmeti aradı ve kendi vazifesini esas aldı.
Bu bakış açısı, sürgünü bir “kaybetme” hâlinden çıkarıp bir “derinleşme” sürecine dönüştürdü. Çünkü ehl-i dünyanın mahkûmu olmak; öfkeye, kırgınlığa ve sürekli bir savunma psikolojisine mahkûm olmaktır. Kaderin mahkûmu olmak ise insanı hâdiselere değil, vazifeye bağlar. Bediüzzaman’ın tercihi bu ikinci yol oldu. Bu tercih, onu susturmadı; aksine sözünü daha berrak, daha kalıcı hâle getirdi.
Bu cümlenin arkasında aynı zamanda derin bir özgürlük bilinci vardır. Zira insan, başına gelen her şeyi yalnızca beşerî sebeplere bağladığında farkında olmadan o sebeplerin esiri hâline gelir. Oysa kader merkezli bakış, insanı olayların baskısından değil, onların ağırlığından kurtarır. Bediüzzaman için sürgün, iradesinin elinden alındığı bir alan değil; bilakis iradesini en saf hâliyle ortaya koyabildiği bir zemin olmuştur. Dış şartlar daraldıkça iç dünya genişlemiş, söz kısaldıkça mana derinleşmiştir. Bu yüzden Burdur günleri, görünürde sakin ama tesiri bakımından en gür dönemlerden biri olmuştur. Sürgün, onu hayattan koparmamış; hayatın gürültüsünden ayırmıştır. Bu ayrılış, hakikatle daha esaslı bir temasın kapısını aralamıştır.
Bu duruş, Eski Said’den Yeni Said’e geçişin de en berrak işaretlerinden biridir. Eski Said döneminde toplumu kurtarmak için siyaseti ve içtimaî reçeteleri önceleyen bir yaklaşım varken; Yeni Said’de insanın iç dünyasını, imanını ve kalbini esas alan bir hizmet anlayışı hâkimdir. Sürgün, bu dönüşümün hızlandığı ve tamamlandığı bir eşik olmuştur.
Burdur’da kaleme alınan Nur’un İlk Kapısı, bu duruşun yazıya dökülmüş hâlidir. Nefsi susturan, kalbi ikna eden dersler; dışarıyla kavga eden bir dil değil, insanın içindeki karmaşayı yatıştıran bir üslup taşır. Çünkü kader merkezli bir bakış, insanı önce kendi içine döndürür. Asıl mücadelenin dışarıda değil, insanın kendi nefsinde olduğunu hatırlatır.
Bugünün insanı —özellikle gençler— yaşanan krizleri çoğu zaman “kimin yüzünden?” sorusuyla anlamlandırmaya meyillidir. Suçlu aramak, fail belirlemek ve taraflaşmak kolay gelir. Oysa Bediüzzaman’ın sürgün karşısındaki bu yaklaşımı, çok daha zor ama çok daha yapıcı bir yol önerir:
“Ben bu hadise karşısında vazifemi ne kadar yerine getiriyorum?”
Bu yaklaşım bir geri çekilme değil; yüksek bir sorumluluk bilincidir. Kaderi bahane ederek susmak değil, kaderi rehber bilerek istikamette kalmaktır. Zulme rıza göstermek değil; zulmün insanın iç dünyasını bozmasına izin vermemektir.
Bediüzzaman’ın sürgün karşısındaki bu sükûnetli ama sarsılmaz duruşu, bugün de güçlü bir ders vermeye devam ediyor:
Hakikat yolunda yürüyenler için asıl tehlike baskılar değil, bakış açısının bozulmasıdır. Ve bazen tek bir cümle, bir asırlık bir istikameti ayakta tutmaya yeter.
İlk yorumu siz yazın