Kulaktaki zar, nur-u iman ile ışıklandığı zaman, kâinattan gelen manevî nidaları işitir, lisan-ı hâl ile yapılan zikirleri, tesbihatları fehmeder. Hatta o nur-u iman sayesinde, rüzgârların terennümatını, bulutların na’ralarını, denizlerin dalgalarının nağamatını ve hakeza, yağmur, kuş ve saire gibi her neviden Rabbânî kelâmları ve ulvî tesbihatı işitir. Sanki kâinat, İlâhî bir musiki dairesidir. Türlü türlü avazlarla, çeşit çeşit terennümatla kalplere hüzünleri ve Rabbânî aşkları intıbâ’ ettirmekle, kalpleri, ruhları nurânî âlemlere götürür, pek garip misalî levhaları göstermekle, o ruhları ve kalpleri lezzetlere, zevklere gark eder. Fakat o kulak, küfürle tıkandığı zaman, o leziz, manevî, yüksek savtlardan mahrum kalır; ve o lezzetleri îrâs eden avazlar, matem seslerine inkılâp eder. Kalpte, o ulvî hüzünler yerine, ahbabın fıkdanıyla ebedî yetimlikler, mâlikin ademiyle nihayetsiz vahşetler ve sonsuz gurbetler hâsıl olur. Bu sırra binaendir ki, Şeriatça bazı savtlar helâl, bazıları da haram kılınmıştır.
Evet, ulvî hüzünleri, Rabbânî aşkları îrâs eden sesler helâldir. Yetimâne hüzünleri, nefsânî şehevatı tahrik eden sesler haramdır. Şeriatın tayin etmediği kısım ise, senin ruhuna, vicdanına yaptığı tesire göre hüküm alır. İşaratü’l-İ’caz, s. 90 * * * Dinle, havadaki demdeme, kuşlardaki civcive, yağmurdaki zemzeme, denizdeki gamgama, ra’dlardaki rakraka, taşlardaki tıktıka birer manidar nevaz. Terennümat-ı hava, naarat-ı ra’dıye, nağamat-ı emvac, birer zikr-i azamet. Yağmurun hezecatı, kuşların secaatı birer tesbih-i rahmet, hakikate bir mecaz. […] Güya bütün kâinat ulvî bir musikidir; iman nuru işitir ezkâr ve tesbihleri. Zira hikmet reddeder tesadüf vücudunu; nizam ise tard eder ittifak-ı evhamsaz. Sözler, Lemaat, s. 831-832 * * * Semayı dinle; nasıl “Yâ Celîl-i Zülcemal!” diyor. Ve arza kulak ver; nasıl “Yâ Cemîl-i Zülcelâl!” diyor. Ve hayvanlara dikkat et; nasıl “Yâ Rahman, yâ Rezzak!” diyorlar. Bahardan sor; bak nasıl, “Yâ Hannan, yâ Rahman, yâ Rahîm, yâ Kerîm, yâ Latîf, yâ Atûf, yâ Musavvir, yâ Münevvir, yâ Muhsin, yâ Müzeyyin!” gibi çok esmayı işiteceksin. Ve insan olan bir insandan sor; bak nasıl bütün Esma-i Hüsnayı okuyor ve cephesinde yazılı. Sen de dikkat etsen, okuyabilirsin. Güya, kâinat azîm bir musika-i zikriyedir; en küçük nağme, en gür nağamata karışmakla, haşmetli bir letafet veriyor. Ve hakeza, kıyas et. Sözler, s. 372
Sanki kâinat, İlâhî bir musiki dairesidir. Türlü türlü avazlarla, çeşit çeşit terennümatla kalplere hüzünleri ve Rabbânî aşkları intıbâ’ ettirmekle, kalpleri, ruhları nurânî âlemlere götürür…
قولاقده .ايشيتير ندالرى معنوى گلن كائناتدن ،زمان تسبيحاتلرى ،ذكرلرى ياپيلان ايله حال نِِ لسا ،سنده سايه ايمان رِنو او ى ِ ّتّح .رديا فهم ،لرينى نعره بولوتلرڭ ،ماتنىّنّتر روزگارلرڭ ،رومغاي هكذا و نغماتنى لرينڭ طالغه دڭزلرڭ كلاملرى انىّ بّر نوعدن هر گبى سائره و قوش ،كائنات صانكه .ايشيتير تسبيحاتى علوى و درلو درلو .رديس دائره موسيقى بر هىٰلٰإ حزنلرى قلبلره ماتلهّنّتر چشيد چشيد ،آوازلرله ،قلبلرى ايتديرمكله إنطباع عشقلرى انىّ بّر و غريب پك ،روروتوگ عالملره نورانى روحلرى و روحلرى او ،گوسترمكله لرى لوحه مثالى .رديا غرق ذوقلره ،ذتلرهّّ ل قلبلرى او ،زمان طيقانديغى ايله كفر ،قولاق او فقط .قالير محروم صوتلردن يوكسك معنوى ،لذيذ سسلرينه ماتم ،آوازلر ايدن ايراث ذتلرىّّ ل او و ،يرينه حزنلر علوى او ،قلبده .رديا إنقلاب عدميله مالكڭ ،يتيملكلر أبدى فقدانيله أحبابڭ .رولوا حاصل غربتلر صوڭسز و وحشتلر نهايتسز صوتلر بعض شريعتجه ،كه ردً ءًبنا هّ رّس بو .ردشمنليق حرام ده بعضلرى ،حلال عشـقلرى انىّ بّر ،حزنلرى علوى ،أوت يتيمانه .ردلالح ،سسـلر ايدن ايراث ايدن تحريك شـهواتى نفسـانى ،حزنلرى ايتمديگى تعيين شـريعتڭ .ردمارح ،سسـلر وجداننه ،روحنه سنڭ ،ايسـه قسـم .آلير حكم گوره تأثيـره ياپديغـى * * * كى قوشلرده ،دمدمه كى هواده ،ديڭله كى دڭزده ،زمزمه كى ياغمورده ،جيوجيوه تقتقه كى طاشلرده ،رقرقه كى رعدلرده ،غمغمه .نواز رادينعم ررب تِِ نغما ،رعديه تِِ نعرا ،هـوا تِِ مـاّنّتر ،هزجاتى ياغمورڭ .عظمت رِِذكـ ررـب ،أمـواج حقيقته ،رحمت حِتسـبي ِ ررب سـجعاتى قوشـلرڭ ]…[ .مجاز بـر موسيقيدر؛ بر علوى كائنات بتون گويا زيرا .تسبيحلرى و راكذأ ايشيتير نورى ايمان ايسه نظام وجودينى؛ تصادف رديا دّرّ حكمت .أوهامساز قِِ فاّتّإ رديا طرد * * * “الجمال ذو لِِ جلي يا “ناصل ديڭله؛ سمايى ذو لِِ جمي يا “ناصل وير؛ قولاق أرضه و .روييد ناصل ايت؛ تّ قّد حيوانلره و .روييد” الجلال صور؛ بهاردن .دييورلر” زاقّرّ يا ،منٰٰ رح يا” ،رحيم يا ،منٰٰ رح يا ،انّنّح يا “ناصل باق يا ،روّّمص يا ،عطوف يا ،لطيف يا ،كريم يا أسمايى چوق گبى” نّ يِّمز يا ،محسن يا ،روّّمن إنساندن بر اولان إنسان و .جكسڭ ايشيده رويوقوا يى حسنى ِ ءِأسما بتون ناصل باق صور؛ ڭ ايتسه تّ قّد ده سن .يازيلى سنده جبهه و ِِ هٔموسيق بر عظيم كائنات ،گويا .بيليرسڭ اوقويه نغماته روگ أڭ ،نغمه كوچك أڭ ذكريهدر؛ لطافت بر حشمتلى ،قاريشمقله .ايت قياس ،هكذا و .روييري

İlk yorumu siz yazın